نبوغ زود رس! / ارزشگذاری:

سینمافا- پیام خدابنده لو- مثل همیشه، دیدن کاری از مسعود کرامتی برایم لذت بخش بود. تنها کسی که می توان عنوان «سینماگر کودک» را با قطعیت در موردش به کار برد.

کرامتی در تمام این سالها، در حالی که هم قطارانش یا به ژانرهای دیگر سرک کشیده اند و یا مدام «خود» بیست سال قبلشان را تکرار می کنند، هنوز فیلم و سریال کودک می سازد و نگاهش را دائم به روز می کند. با وجود تمام بی مهری هایی که از جهات مختلف به او و کارهایش شده، همچنان سر حال است و از دیدن هیچ کدام از آثارش پشیمان نمی شویم.

به جز سریال پر مخاطب «خانه ما» (که به نظرم بهترین مجموعه تلویزیونی است که دیده ام)، سایر کارهای کرامتی به درستی دیده نشده اند. «روز کارنامه» (برخورد درست با موضوع حساس «نمرات کودکان»)، «آژانس دوچرخه» (با نگاه درست به «علاقه بچه ها به پول») و «ترانه کوچک من» (با طنز طریف و فضای عامدانه عجیب و غریبش) همگی فیلم هایی بودند که می توانستند به احیای سینمای کودک منجر شوند. کرامتی با فقر امکانات و بدون پشتوانه، سعی کرد از «هیچ»، همه چیز بسازد و به معنی واقعی کلمه می دانست (و می داند) که تمام اصول و دانش داستانی و سینمایی تا در خدمت جذابیت سینمایی و به بیان علمی تر «آشنایی زدایی» قرار نگیرد، هیچ فایده ای ندارد. به همین خاطر است که کارهایش در همان نمایش های محدود، بیشترین رضایت را جلب می کنند.

هدف از این مقدمه طولانی، ایجاد بستری برای پرداختن به «فقط بیست» بود. تله فیلم جدید کرامتی که بودجه بالایی نداشته. اثری که شاید خیلی از مسئولان صدا و سیما نگاهشان به آن مانند صدها تله فیلم دیگری است که هدفی جز پر کردن آنتن ندارند. در چنین فضای محدود و سرشار از نگاه سطحی و آماری، کرامتی باز هم کار خودش را می کند. می خواهد اگر فیلمش یکی دو بیننده هم دارد، رضایتشان را جلب کند.

«فقط بیست» مثل تمام کارهای کرامتی سوژه بدیعی دارد. پسربچه ای در خانواده ای ریاضیدان به دنیا آمده، اما علاقه و استعداد ریاضی ندارد. ولی با فشار شدید پدرش روبرو می شود و باید در ریاضی پیشرفت کند. راه هایی مثل تقلب، جواب نمی دهد. تا اینکه عینکی پیدا می کند و این عینک، جادویی از کار در می آید و پسر را به نابغه ریاضی تبدیل می کند. تا حدی که کتب دانشگاهی را هم یکی یکی تمام می کند. پدر به آرزویش می رسد، ولی اثر جادویی عینک با سفید شدن موهای پسر بچه و پیر شدن زودهنگامش همراه می شود...

این ایده جدا از جذابیت های داستانی و سینمایی و بکر بودنش، محمل خوبی برای طرح موضوع و حرف اصلی سازندگان فیلم است. متاسفانه این روزها پدرها و مادرها، بچه هایشان را در کلاس های مختلف درسی و تکمیلی و تستی، ثبت نام می کنند. جنگ و کری خواندن بر سر معدل، تمام دغدغه هایشان شده و فکر می کنند اگر بچه در درس موفق شود، به اوج زندگی رسیده. در حالی که این نوع کارها عملا هم مانع بروز سایر استعدادها می شود و هم لذت بردن از زندگی را برای کودکان به صفر می رساند. پیر شدن وحید (پسر بچه فیلم) در واقع نمادی از مرگ کودکی میلیون ها کودک و نوجوان ایرانی است. و نماد بی خاصیت بودن این موفقیت های اجباری درسی.

فیلمنامه احمد حامد (که به حق جوایزی هم از جشنواره های فجر و کودک گرفت) البته داستان تک خطی اش را با چند قصه و خرده قصه دیگر جلو می برد. مهم ترینش بدون شک، صاحب قبلی عینک (دختری نوجوان) و پدرش است که از ضررهای آن آگاهی دارند. رسیدن صاحب قبلی به صاحب جدید عینک البته با یک ایده بکر انجام می گیرد. وحید در مسابقه تیزهوشان شرکت می کند و به خاطر نبوغش (که از عینک آمده) خیلی زودتر از دیگران از محل امتحان خارج می شود. همین موضوع باعث می شود خبرنگاران تلویزیون با او مصاحبه کنند و پدر دختر، از عینک (که شکل قدیمی و دِ مده دارد) و همینطور نبوغ بچه (که از خروج زودهنگامش از محل امتحان معلوم است) به قضیه پی ببرد و با تلویزیون تماس بگیرد و بچه را پیدا کند. (تا موضوع پیر شدن بچه بخاطر عینک را با خانواده اش در میان بگذارد)

ایده طرح داستان در انشای وحید بسیار مناسب است. در ابتدا به نظر می رسد ما داریم به انشا و قصه خیالی یک پسر بچه با قوه تخیل قوی گوش می کنیم. اما پس از پایان انشا، وقتی عینکی مشابه آن چه وحید در انشایش گفته را بر چشمان پسربچه دیگری می بینیم (و معلم هم می بیند) این تخیل با واقعیت پیوند می خورد که منظورش واقعی بودن چنین موضوعی به شکلی دیگر (همان کشتن کودکی کودکان) است.             

جدا از اینها، فیلم، از ظرفیت درام برای خلق موقعیت های طنز استفاده درستی می کند. به عنوان مثال، وحید قبل از پیدا کردن عینک، سعی می کند از راه تقلب نمرات ریاضی اش را ارتقا دهد. ولی در توضیحات مفصل دوست تقلب کارش (که به طور جدی تمام فنون تقلب را بیان می کند!) متوجه می شود که درس ریاضی به خاطر محاسباتی بودنش، راه های تقلب چندانی ندارد و فقط می شود از روی دست دیگری تقلب انجام داد!

می توان به موقعیت های طنز بکر دیگری هم اشاره کرد. مثلا تلاش پدر برای ارتقای ریاضی وحید با «شربت تقویتی» که وقتی وحید اولین نمرات درخشانش را می گیرد، مدیر مدرسه فکر می کند اثر همین شربت ها بوده و از پدر می خواهد چند کیلو شربت و داروی تقویتی را برای کل دانش آموزان به مدرسه بیاورد! همینطور قسمتی که به خاطر هیجان انشای وحید، بچه های کلاس می خواهند به دستشویی بروند! و یا جایی که معلم تحت تاثیر انشای وحید توقعش بالا رفته و نمره دانش آموز دیگری را بسیار کم می دهد!   

فیلم همچنین تیپ - شخصیت های درستی خلق می کند. مثلا همکلاسی تقلب کار وحید، در عین حال که به نظر می رسد از بچه های زورگو و قلدر کلاس است اما کم کم ضعف هایش نمایان می شود و بیشتر موضع ضعف پیدا می کند. همینطور مدیر مدرسه که دلسوزی هایش کم کم رنگ منفعت طلبی پیدا می کند!

بازی ها غالبا خوب هستند. محمدجواد جعفرپور پس از حضور خیره کننده در «به همین سادگی» و «12 روز» بار دیگر می درخشد و همکلاسی هایش هم بازی های خوبی دارند. همینطور مدیر مدرسه، پدر وحید و پدر دختر (صاحب قبلی عینک).

می توان از معمولی بودن ساختار و ابعاد فنی فیلم در اکثر بخش ها و همینطور برخی موقعیت های تکراری و ضعیف (مثل حضور در محل پرورش ذهنی حیوانات یا شخصیت پردازی دایی) و چند بازی نه چندان قابل قبول گذشت و آن را به حساب کمبود امکانات و شرایط خاص تله فیلم ها گذاشت. هر چند «فقط بیست» می توانست پر مایه تر و غنی تر از این هم باشد.

«فقط بیست» بار دیگر ثابت می کند که کرامتی کارگردان خیلی خوبی است و می توان امیدوار بود با امکانات و فضای مناسب تر، فیلم هایی خیلی بهتر از این را خلق کند. چیزی در حد سریال فوق العاده «خانه ما». 

یادداشت ها (3)

3. نویسنده مهدیm.f , فعال 1390/03/11 - 16:08 بازی همکلاسی متقلب خیلی خوب و جالب بود.بازی محمدجواد هم عالی بود.  در کل فیلم خوبی بود اما قسمتهایی از فیلم مثل پرورشگاه حیوانات به شدت کسل کننده بود.  اصولآ کارهای کرامتی ارزش دیدن دارن.

ایجاد یادداشت
هنردوست گرامی ، لطفا نظر خود راجع به مطلب فوق را در کادر زیر به زبان پارسی وارد نمائید. توجه کنید که نظر شما پس از تائید مدیریت سینمافا و پس از حداکثر 6 ساعت در سایت قرار خواهد گرفت.
نام:
پست الکترونیکی شما:
وب سایت شما:
BBCode:
یادداشت
کد امنیتی: (کد مقابل را داخل کادر وارد کنید)*